# LÒNG BÀN CHÂN PHẲNG CÓ TỐT KHÔNG? NHỮNG ĐIỀU CẦN BIẾT ĐỂ BẢO VỆ SỨC KHỎE BÀN CHÂN

Lòng bàn chân phẳng, hay còn gọi là bàn chân bẹt, là tình trạng vòm bàn chân thấp hoặc không hiện rõ, khiến phần lớn diện tích lòng bàn chân tiếp xúc với mặt đất khi đứng. Đây là đặc điểm cấu trúc có thể gặp ở cả trẻ em và người trưởng thành. Một số người có bàn chân phẳng nhưng vẫn đi lại bình thường, không đau nhức hay gặp trở ngại trong sinh hoạt. Tuy nhiên, ở những trường hợp khác, tình trạng này có thể ảnh hưởng đến khả năng nâng đỡ cơ thể, sự ổn định khi vận động và sức khỏe hệ cơ xương khớp.

Vậy lòng bàn chân phẳng có tốt không? Để trả lời chính xác, cần xem xét cấu trúc vòm chân, khả năng phân bổ trọng lượng và những biểu hiện bất thường đi kèm, thay vì chỉ dựa vào hình dáng bên ngoài của bàn chân.

VAI TRÒ CỦA VÒM BÀN CHÂN ĐỐI VỚI CƠ THỂ

Vòm bàn chân là cấu trúc được hình thành từ xương, dây chằng, gân và các nhóm cơ có nhiệm vụ nâng đỡ trọng lượng cơ thể. Khi đi bộ, chạy hoặc nhảy, vòm chân giúp phân tán áp lực, hỗ trợ hấp thụ lực tác động từ mặt đất và duy trì sự linh hoạt trong từng bước di chuyển.

Có thể xem vòm bàn chân như một hệ thống giảm chấn tự nhiên, góp phần hạn chế áp lực tập trung quá mức vào một vị trí nhất định. Đồng thời, cấu trúc này còn hỗ trợ giữ thăng bằng, điều chỉnh tư thế và tạo sự ổn định khi cơ thể chuyển động.

Khi vòm chân bị hạ thấp, cơ chế phân bổ lực có thể thay đổi. Bàn chân có xu hướng tiếp xúc với mặt đất trên diện rộng hơn, trong khi các cơ, gân và khớp phải điều chỉnh hoạt động để duy trì khả năng nâng đỡ.

LÒNG BÀN CHÂN PHẲNG CÓ TỐT KHÔNG?

Lòng bàn chân phẳng không phải lúc nào cũng là dấu hiệu của bệnh lý nghiêm trọng. Một số người có cấu trúc bàn chân bẹt bẩm sinh nhưng không xuất hiện đau nhức, không hạn chế vận động và vẫn duy trì các hoạt động thể chất bình thường.

Ở trẻ nhỏ, vòm bàn chân thường chưa phát triển hoàn thiện nên lòng bàn chân có thể trông phẳng hơn người trưởng thành. Đây có thể là một phần của quá trình phát triển tự nhiên.

Tuy nhiên, nếu bàn chân phẳng đi kèm tình trạng đau, mỏi, mất thăng bằng hoặc dáng đi bất thường, cần chú ý đến khả năng suy giảm chức năng nâng đỡ của bàn chân. Khi vòm chân không duy trì được sự ổn định cần thiết, áp lực có thể phân bố không đồng đều, làm tăng gánh nặng lên cổ chân, đầu gối và những vùng khác thuộc hệ vận động.

Vì vậy, điều quan trọng không chỉ là bàn chân có vòm hay không, mà còn nằm ở khả năng vận động, mức độ linh hoạt và sự xuất hiện của các triệu chứng liên quan.

NHỮNG ẢNH HƯỞNG CÓ THỂ XUẤT HIỆN KHI LÒNG BÀN CHÂN PHẲNG

Dễ mỏi chân và giảm khả năng chịu lực

Khi cấu trúc vòm bàn chân không nâng đỡ hiệu quả, các nhóm cơ và dây chằng có thể phải hoạt động nhiều hơn để duy trì tư thế. Người gặp tình trạng này có thể cảm thấy mỏi lòng bàn chân, đau vùng gót hoặc khó chịu ở cổ chân sau khi đứng lâu, đi bộ nhiều.

Ảnh hưởng đến dáng đi và khả năng giữ thăng bằng

Một số trường hợp bàn chân bẹt có hiện tượng gót chân nghiêng ra ngoài, bàn chân đổ vào trong khi chịu trọng lượng. Sự thay đổi này có thể ảnh hưởng đến cách tiếp đất, khả năng chuyển hướng và sự ổn định khi chạy nhảy.

Tăng áp lực lên đầu gối và các khớp liên quan

Bàn chân là điểm tiếp xúc đầu tiên giữa cơ thể và mặt đất trong quá trình di chuyển. Khi cơ chế vận động tại bàn chân thay đổi, các khớp phía trên có thể phải điều chỉnh để thích nghi. Một số người có thể xuất hiện đau cổ chân, đầu gối hoặc vùng hông, đặc biệt khi vận động kéo dài.

Ảnh hưởng đến sự phát triển vận động ở trẻ

Trẻ có bàn chân phẳng kèm biểu hiện bất thường về dáng đi, đau chân hoặc nhanh mỏi khi vui chơi cần được theo dõi. Việc đánh giá sớm giúp xác định tình trạng có liên quan đến cấu trúc phát triển tự nhiên hay vấn đề cần hỗ trợ chuyên môn.

DẤU HIỆU NHẬN BIẾT LÒNG BÀN CHÂN PHẲNG

Một cách quan sát đơn giản là làm ướt lòng bàn chân rồi bước lên bề mặt khô để xem dấu chân. Nếu phần giữa bàn chân in xuống gần như toàn bộ, khoảng lõm phía trong không rõ, đây có thể là dấu hiệu gợi ý bàn chân bẹt.

Ngoài ra, có thể chú ý những biểu hiện như:

* Vòm bàn chân thấp hoặc không nhìn thấy rõ khi đứng.

* Cổ chân có xu hướng nghiêng vào trong khi di chuyển.

* Dễ đau hoặc mỏi bàn chân sau khi đi lại lâu.

* Dáng đi thiếu ổn định hoặc nhanh mệt khi vận động.

* Đau vùng cổ chân, đầu gối hoặc bàn chân kéo dài.

Phương pháp quan sát dấu chân chỉ mang tính tham khảo, không đủ để xác định mức độ nghiêm trọng của tình trạng bàn chân bẹt.

CÁCH CHĂM SÓC VÀ BẢO VỆ SỨC KHỎE BÀN CHÂN

Để hạn chế những ảnh hưởng không mong muốn, nên duy trì thói quen vận động phù hợp, kiểm soát cân nặng và lựa chọn giày dép vừa vặn, có khả năng nâng đỡ bàn chân tốt.

Các bài tập tăng cường sức mạnh cơ bàn chân, cơ bắp chân và cải thiện khả năng kiểm soát cổ chân có thể hỗ trợ chức năng vận động. Với người xuất hiện đau nhức hoặc biến dạng rõ rệt, việc thăm khám chuyên khoa giúp đánh giá nguyên nhân và lựa chọn phương pháp hỗ trợ phù hợp.

Tóm lại, lòng bàn chân phẳng không đồng nghĩa với việc sức khỏe bàn chân chắc chắn bị ảnh hưởng. Tuy nhiên, không nên chủ quan khi tình trạng này đi kèm đau nhức, thay đổi dáng đi hoặc hạn chế vận động. Hiểu đúng đặc điểm bàn chân và theo dõi các dấu hiệu bất thường sẽ giúp bảo vệ hệ vận động, duy trì khả năng di chuyển linh hoạt và hỗ trợ sức khỏe lâu dài.

Ngoài ra, phụ huynh có thể tham khảo thêm dòng tìm những đôi giày hỗ trợ lòng bàn chân tại Xixa để tìm hiểu những sản phẩm phù hợp với nhu cầu của trẻ.

Các mẫu giày được chú trọng về độ êm ái, sự vừa vặn và tính thuận tiện trong quá trình sử dụng hằng ngày.

Tùy vào độ tuổi, đặc điểm bàn chân và thói quen vận động, bố mẹ có thể cân nhắc kiểu dáng thích hợp cho bé.

Việc sử dụng sản phẩm phù hợp sẽ giúp trẻ cảm thấy thoải mái hơn khi đi lại và vui chơi.

Thông tin chi tiết về các mẫu giày có thể được xem trực tiếp tại https://xixa.vn/.

Website cũng cung cấp đa dạng kiểu dáng, giúp việc tìm hiểu và so sánh trở nên dễ dàng hơn.

Nếu đang quan tâm đến các sản phẩm dành cho trẻ có bàn chân bẹt, XiXa là một nguồn thông tin mà bố mẹ có thể tham khảo thêm.

Từ đó, gia đình có thể chủ động cân nhắc sản phẩm phù hợp với nhu cầu và đặc điểm riêng của bé.

Bàn chân bẹt ở trẻ có phải lúc nào cũng bất thường?

Bàn chân bẹt là tình trạng vòm dọc phía trong bàn chân thấp hoặc khó nhận thấy khi trẻ đứng. Tuy nhiên, ở trẻ sơ sinh và những năm đầu đời, bàn chân phẳng thường là một phần của quá trình phát triển tự nhiên. Lớp mô mềm dưới lòng bàn chân còn dày, trong khi xương, cơ, gân và dây chằng chưa hoàn thiện nên vòm chân có thể chưa hiện rõ.

Vì vậy, cha mẹ không nên chỉ nhìn vào hình dạng lòng bàn chân để kết luận trẻ mắc bàn chân bẹt bệnh lý. Quan trọng hơn là theo dõi khả năng vận động, dáng đi, mức độ cân bằng và những biểu hiện như đau hoặc mỏi chân. Nếu trẻ vẫn đi lại, chạy nhảy bình thường và không có triệu chứng, bàn chân phẳng thường có thể được tiếp tục theo dõi.

Kiểm tra dấu chân bằng giấy

Một cách đơn giản để quan sát bàn chân tại nhà là tạo dấu chân trên giấy. Cha mẹ chuẩn bị một tờ giấy trắng hoặc bề mặt phẳng sạch có thể lưu lại dấu chân. Làm ẩm nhẹ lòng bàn chân của trẻ bằng nước rồi cho trẻ đứng tự nhiên bằng cả hai chân trên bề mặt đã chuẩn bị.

Cần đảm bảo trẻ không nhón chân, không cố gồng bàn chân và không dồn trọng lượng quá nhiều sang một bên. Sau khi trẻ bước ra, quan sát phần dấu chân ở giữa bàn chân.

Nếu dấu chân có một khoảng lõm tương đối rõ ở phía trong, điều đó cho thấy vùng vòm vẫn tạo khoảng nâng nhất định. Ngược lại, nếu dấu chân phủ gần như toàn bộ lòng bàn chân, vòm có thể thấp hơn. Tuy nhiên, đây chỉ là cách sàng lọc đơn giản vì kết quả còn phụ thuộc vào tư thế đứng, trọng lượng cơ thể và độ mềm của bàn chân.

Quan sát dấu chân trên nền cát

Khi có điều kiện, cha mẹ có thể quan sát dấu chân của trẻ trên cát ẩm sạch. Cho trẻ đi chân trần với bước tự nhiên, không yêu cầu trẻ thay đổi cách bước. Sau đó xem phần giữa dấu chân có khoảng lõm hay không.

Dấu chân đầy ở vùng vòm trong có thể gợi ý diện tích tiếp xúc với mặt đất lớn hơn. Tuy nhiên, độ ẩm và độ mềm của cát có thể làm thay đổi hình dạng dấu chân. Vì thế, phương pháp này chỉ giúp cha mẹ có thêm thông tin ban đầu chứ không thể dùng để xác định mức độ bàn chân bẹt.

Quan sát vòm chân khi trẻ đứng và nhón gót

Cha mẹ có thể cho trẻ đứng trên nền phẳng rồi quan sát khoảng vòm phía trong. Nếu lòng bàn chân tiếp xúc với mặt sàn nhiều nhưng vẫn có khoảng nâng nhất định, có thể tiếp tục theo dõi.

Một cách khác là quan sát khi trẻ nhón gót. Ở bàn chân bẹt mềm và linh hoạt, vòm có thể xuất hiện rõ hơn khi trẻ nhón chân hoặc khi không chịu trọng lượng. Ngược lại, nếu bàn chân vẫn phẳng, cứng hoặc trẻ cảm thấy đau khi thực hiện động tác, nên cho trẻ được đánh giá chuyên môn.

Không nên dùng tay ép hoặc xoay bàn chân của trẻ để tìm vòm vì có thể gây khó chịu và làm sai lệch quan sát.

Theo dõi hình dạng bàn chân và dáng đi

Ngoài dấu chân, cha mẹ nên quan sát trẻ khi đứng và đi lại. Nhìn từ phía sau có thể nhận thấy gót chân có nghiêng vào trong hay không, hai bên chân có cân đối hay không. Một số trẻ có thể có thay đổi trục cổ chân khi chịu trọng lượng, nhưng dấu hiệu này không đủ để kết luận bàn chân bẹt.

Trong quá trình vận động, cần chú ý nếu trẻ thường xuyên vấp ngã, đi không vững, nhanh mỏi chân, ngại chạy nhảy hoặc gặp khó khăn khi giữ thăng bằng. Trẻ lớn hơn có thể nói rõ cảm giác đau ở lòng bàn chân, gót, cổ chân hoặc đầu gối sau khi vận động.

Nếu trẻ có lòng bàn chân phẳng nhưng vẫn vận động thoải mái, không đau và không hạn chế hoạt động, cha mẹ thường không cần quá lo lắng.

Khi nào cần đưa trẻ đi kiểm tra?

Các cách kiểm tra tại nhà chỉ có giá trị tham khảo và không thay thế đánh giá y khoa. Cha mẹ nên đưa trẻ đi kiểm tra khi xuất hiện đau kéo dài, bàn chân cứng, sưng, biến dạng rõ, bất thường chỉ ở một bên, thường xuyên té ngã hoặc hạn chế vận động.

Khi thăm khám, bác sĩ có thể đánh giá hình dạng và độ linh hoạt của bàn chân, trục chi dưới, biên độ vận động cổ chân, sức mạnh cơ và dáng đi. Trong một số trường hợp đặc biệt, chẩn đoán hình ảnh có thể được sử dụng để tìm nguyên nhân hoặc kiểm tra cấu trúc xương.

Phát hiện dấu chân phẳng không đồng nghĩa trẻ cần điều trị. Điều quan trọng nhất là xác định bàn chân có ảnh hưởng đến chức năng hay không, từ đó lựa chọn theo dõi hoặc can thiệp phù hợp với quá trình phát triển của trẻ.

Ngoài ra, phụ huynh có thể tham khảo thêm dòng giày cho trẻ bàn chân bẹt tại Xixa để tìm hiểu những sản phẩm phù hợp với nhu cầu của trẻ.

Các mẫu giày được chú trọng về độ êm ái, sự vừa vặn và tính thuận tiện trong quá trình sử dụng hằng ngày.

Tùy vào độ tuổi, đặc điểm bàn chân và thói quen vận động, bố mẹ có thể cân nhắc kiểu dáng thích hợp cho bé.

Việc sử dụng sản phẩm phù hợp sẽ giúp trẻ cảm thấy thoải mái hơn khi đi lại và vui chơi. Website cũng cung cấp đa dạng kiểu dáng, giúp việc tìm hiểu và so sánh trở nên dễ dàng hơn.

Nếu đang quan tâm đến các sản phẩm dành cho trẻ có bàn chân bẹt, XiXa là một nguồn thông tin mà bố mẹ có thể tham khảo thêm.

Từ đó, gia đình có thể chủ động cân nhắc sản phẩm phù hợp với nhu cầu và đặc điểm riêng của bé.

# BÀN CHÂN BẸT Ở TRẺ NHỎ: NHẬN BIẾT SỚM VÀ HƯỚNG XỬ LÝ PHÙ HỢP

Bàn chân bẹt ở trẻ nhỏ là gì?

Bàn chân bẹt là tình trạng vòm phía trong lòng bàn chân thấp, khó quan sát hoặc gần như biến mất khi trẻ đứng chịu trọng lượng. Đây là đặc điểm khá thường gặp ở những năm đầu đời vì hệ xương, cơ, dây chằng và các mô nâng đỡ của trẻ vẫn tiếp tục phát triển. Lớp mô mềm ở gan bàn chân cũng khiến lòng bàn chân trông đầy đặn và phẳng hơn so với người trưởng thành.

Không phải trẻ nào có bàn chân phẳng cũng mắc bệnh lý. Ở nhiều trẻ, vòm bàn chân sẽ dần biểu hiện rõ hơn khi cơ bắp khỏe lên, khả năng kiểm soát tư thế được cải thiện và cấu trúc xương trưởng thành hơn.

Bàn chân bẹt có thể được chia thành dạng linh hoạt và dạng cứng. Với dạng linh hoạt, vòm chân có thể không xuất hiện khi trẻ đứng nhưng hiện rõ hơn khi ngồi hoặc nhấc chân khỏi mặt đất. Trường hợp này thường không gây đau và trẻ vẫn có thể vận động bình thường. Ngược lại, bàn chân bẹt cứng ít thay đổi theo tư thế, có thể đi kèm cứng khớp, đau hoặc hạn chế vận động và cần được đánh giá để tìm nguyên nhân.

Dấu hiệu giúp cha mẹ nhận biết

Khi trẻ đứng, cha mẹ có thể quan sát xem phần lõm phía trong bàn chân có hiện rõ hay không. Nếu gần như toàn bộ lòng bàn chân tiếp xúc với mặt sàn, gót chân nghiêng ra ngoài hoặc bàn chân có xu hướng đổ vào trong, đây là những dấu hiệu gợi ý cần theo dõi.

Dáng đi cũng cung cấp nhiều thông tin. Một số trẻ có thể đi với bàn chân xoay ra ngoài, đầu gối hướng vào trong hoặc cổ chân thay đổi trục khi đứng và di chuyển. Trẻ có thể nhanh mỏi sau khi đi bộ lâu, không muốn chạy nhảy, thường xuyên mất thăng bằng hoặc than đau ở bàn chân, cổ chân và vùng quanh mắt cá.

Cha mẹ có thể tham khảo dấu chân bằng cách làm ướt bàn chân rồi cho trẻ bước lên giấy hoặc nền phẳng. Nếu dấu chân in gần như toàn bộ lòng bàn chân và không có khoảng khuyết tự nhiên ở phía trong, vòm chân có thể thấp. Tuy nhiên, đây chỉ là cách sàng lọc đơn giản, không đủ để xác định trẻ có bàn chân bẹt bệnh lý.

Những nguyên nhân thường gặp

Bàn chân bẹt có thể liên quan đến đặc điểm cấu trúc mang tính gia đình. Trẻ có cha mẹ hoặc người thân sở hữu vòm chân thấp có thể có khả năng xuất hiện đặc điểm tương tự.

Một nguyên nhân khác là dây chằng và mô liên kết quá mềm hoặc lỏng lẻo. Khi khả năng nâng đỡ của các cấu trúc này giảm, vòm bàn chân dễ hạ xuống khi chịu lực. Một số bất thường liên quan đến cơ, thần kinh hoặc mô liên kết cũng có thể ảnh hưởng đến chức năng bàn chân.

Ngoài ra, chấn thương ở bàn chân hoặc cổ chân, bất thường cấu trúc xương, tình trạng tăng cân quá mức và một số bệnh lý cơ xương có thể làm thay đổi cách bàn chân chịu lực. Chênh lệch đáng kể chiều dài hai chân cũng có thể khiến trẻ hình thành kiểu đứng và đi bù trừ.

Giày dép không vừa chân hoặc hoạt động thể chất quá mức có thể khiến trẻ khó chịu, nhưng không nên mặc định đây là nguyên nhân trực tiếp gây bàn chân bẹt. Việc xác định nguyên nhân cần dựa trên đánh giá tổng thể.

Trẻ bị bàn chân bẹt có bắt buộc điều trị không?

Câu trả lời là không. Nếu trẻ không đau, không hạn chế vận động, dáng đi phù hợp và vẫn phát triển thể chất bình thường, bác sĩ có thể lựa chọn theo dõi thay vì can thiệp ngay.

Điều quan trọng là đánh giá chức năng chứ không chỉ nhìn vào hình dạng. Một bàn chân có vòm thấp nhưng hoạt động tốt có thể không gây vấn đề đáng kể. Ngược lại, bàn chân bẹt kèm đau hoặc biến đổi rõ về dáng đi cần được quan tâm nhiều hơn.

Khi thăm khám, chuyên gia có thể quan sát tư thế đứng, dáng đi, trục chân, khả năng vận động và mức độ linh hoạt của bàn chân. Một số trường hợp đặc biệt có thể cần kiểm tra hình ảnh để đánh giá thêm cấu trúc xương và khớp.

Các phương pháp hỗ trợ không phẫu thuật

Nếu bàn chân bẹt gây triệu chứng, trẻ có thể được chỉ định các biện pháp bảo tồn tùy nguyên nhân. Dụng cụ chỉnh hình có thể hỗ trợ bàn chân trong quá trình đứng và đi lại, giúp kiểm soát tư thế và phân bổ lực thuận lợi hơn. Việc lựa chọn cần dựa trên kích thước, cấu trúc và nhu cầu vận động của từng trẻ.

Vật lý trị liệu cũng có thể được áp dụng nhằm tăng cường cơ bàn chân và cổ chân, cải thiện khả năng giữ thăng bằng, độ linh hoạt và kiểm soát vận động. Các bài tập cần phù hợp với độ tuổi và được thực hiện đúng kỹ thuật.

Cha mẹ không nên tự ý ép vòm bàn chân hoặc cho trẻ tập các bài vận động cường độ cao với mục đích tạo vòm. Mục tiêu hỗ trợ là cải thiện chức năng và sự thoải mái khi vận động, không phải bắt buộc đưa mọi bàn chân về một hình dạng giống nhau.

Ngoài ra, phụ huynh có thể tham khảo thêm dòng Giày chân bẹt XiXa tại Xixa.vn để tìm hiểu những sản phẩm phù hợp với nhu cầu của trẻ.

Các mẫu giày được chú trọng về độ êm ái, sự vừa vặn và tính thuận tiện trong quá trình sử dụng hằng ngày.

Tùy vào độ tuổi, đặc điểm bàn chân và thói quen vận động, bố mẹ có thể cân nhắc kiểu dáng thích hợp cho bé.

Việc sử dụng sản phẩm phù hợp sẽ giúp trẻ cảm thấy thoải mái hơn khi đi lại và vui chơi.

Thông tin chi tiết về các mẫu giày có thể được xem trực tiếp tại https://xixa.vn/.

Website cũng cung cấp đa dạng kiểu dáng, giúp việc tìm hiểu và so sánh trở nên dễ dàng hơn.

Nếu đang quan tâm đến các sản phẩm dành cho trẻ có bàn chân bẹt, XiXa là một nguồn thông tin mà bố mẹ có thể tham khảo thêm.

Từ đó, gia đình có thể chủ động cân nhắc sản phẩm phù hợp với nhu cầu và đặc điểm riêng của bé.

Khi nào cần cân nhắc can thiệp chuyên sâu?

Phẫu thuật chỉ được cân nhắc trong những trường hợp đặc biệt, chẳng hạn bàn chân bẹt cứng, biến dạng đáng kể, gây đau kéo dài, hạn chế vận động hoặc không cải thiện với các biện pháp bảo tồn phù hợp. Đây không phải lựa chọn thông thường đối với trẻ có bàn chân bẹt không triệu chứng.

Cha mẹ nên đưa trẻ đi kiểm tra nếu trẻ thường xuyên đau chân, cổ chân hoặc đầu gối, khó chạy nhảy, dễ ngã, đi lại bất thường, một bên bàn chân biến dạng rõ hoặc tình trạng ngày càng nặng.

Nhận biết sớm không đồng nghĩa với việc phải điều trị ngay. Theo dõi sự phát triển, khuyến khích vận động phù hợp và đánh giá chuyên môn khi xuất hiện dấu hiệu bất thường sẽ giúp trẻ được hỗ trợ đúng lúc, hạn chế can thiệp không cần thiết và tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình hoàn thiện hệ cơ xương.

Công nghệ vi nhân giống quang tự dưỡng để nâng cao chất lượng cây giống cấy mô

Vi nhân giống, hay còn gọi là nhân giống in vitro, trong nhiều thập niên vẫn được xem là một trong những kỹ thuật hữu hiệu nhất dùng để nhân nhanh các giống cây trồng sạch bệnh đã được tuyển chọn hoặc https://vigen.vn/cuc-mam-xoi-do-xac-phao-cay-mo/ các nguồn gien thực vật quý hiếm. Tuy nhiên phương pháp vi nhân giống truyền thống (conventional micropropagation) vẫn còn gặp một số giới hạn, ví dụ như giá thành cây cấy mô chưa đáp ứng yêu cầu của người trồng trọt do chất lượng và tỷ lệ sống cây cấy mô ở vườn ươm tương đối còn thấp, cũng như tỷ lệ nhiễm nấm khuẩn trong giai đoạn in vitro không nhỏ. Nguyên nhân chính của giới hạn này là do trong vi nhân giống truyền thống, bình nuôi cấy luôn được đậy kín dẫn đến tình trạng thiếu CO2 cần cho quang hợp. Thực vật cấy mô buộc phải sử dụng nguồn carbon hữu cơ đến từ đường, vitamin hay các hợp chất hữu cơ bổ sung vào môi trường làm nguồn cung cấp năng lượng chủ yếu để tăng trưởng. Vì vậy cây cấy mô thiếu khả năng tự dưỡng do bộ máy quang hợp của cây họat động yếu, dẫn đến việc cây cấy mô tăng trưởng chậm ở giai đoạn vườn ươm với tỷ lệ sống không cao và đòi hỏi nhiều công chăm sóc.

Để cải tiến phương pháp vi nhân giống truyền thống đã và đang được phổ biến ở nhiều quốc gia trong đó có Việt Nam, vi nhân giống quang tự dưỡng (photoautotrophic micropropagation) được nghiên cứu khởi đầu từ Đại học Chiba, Nhật Bản, tiếp tục được phát triển trong suốt hai thập niên vừa qua tại nhiều nơi trên thế giới như Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, Ấn Độ, Mỹ,... Và được biết đến như một trong những công nghệ mới trong lĩnh vực nông nghiệp công nghệ cao nhằm cải thiện chất lượng của cây cấy mô. Trong vi nhân giống quang tự dưỡng, sự tăng trưởng hay tích lũy các hydratcarbon của cây hoàn toàn phụ thuộc vào khả năng hoạt động của bộ máy quang hợp, nghĩa là từ sự cố định CO2 trong không khí của bình nuôi và sự hấp thu khoáng vô cơ trong môi trường. Do đường, vitamin hay chất điều hòa sinh trưởng thực vật bị loại bỏ khỏi môi trường nuôi cấy, công nghệ này còn được gọi là vi nhân giống không đường (sugar - free micropropagation). Các yếu tố vật lý (ánh sáng, nhiệt độ, ẩm độ, nồng độ CO2 trong bình nuôi cây, tốc độ luân chuyển khí trong và ngoài bình nuôi cây, giá thể thoáng khí) được quan tâm nghiên cứu để cây cấy mô có khả năng quang hợp tốt hơn, tăng trưởng nhanh và khỏe mạnh hơn trong giai đoạn in vitro, dẫn đến tỷ lệ sống của cây cấy mô tăng cao trong giai đoạn ex vitro. Việc loại bỏ đường và các vitamin trong môi trường nuôi cấy sẽ góp phần giảm ô nhiễm môi trường do tỷ lệ nhiễm nấm khuẩn trong quá trình nuôi cấy giảm, đồng thời còn góp phần làm giảm lượng CO2 trong không khí nhờ sự gia tăng hoạt động quang hợp của cây in vitro. Ngoài ra, công nghệ vi nhân giống quang tự dưỡng còn cho phép sử dụng hộp nuôi cấy lớn nên khả năng tự động hoá quá trình nuôi cấy có thể thực hiện được dễ dàng, nhờ đó chi phí sản xuất cây cấy mô giảm và lợi nhuận của nhà sản xuất cây giống bằng con đường nuôi cấy mô sẽ cao hơn.

Xem thêm: https://vigen.vn/dua-dua-cay-mo/

PGS.TS. Nguyễn Văn Uyển, đã giới thiệu công nghệ mới này đến các nhà nghiên cứu nuôi cấy mô tế bào thực vật trong nước từ giữa thập niên 90. Hơn mười năm qua, tại Phòng Công nghệ tế bào thực vật, Viện Sinh học nhiệt đới, PGS.TS. Nguyễn Thị Quỳnh và các cộng sự đã tập trung nghiên cứu ứng dụng vi nhân giống quang tự dưỡng trên nhiều đối tượng cây trồng, bao gồm cây cà phê (Coffea arabusta), hông (Paulownia fortunei), lõi thọ (Gmelina arborea), Neem (Azadirachta indica), tre tầm vông (Thyrsostachys siamensis Gamble), dâu tây (Fragaria x annanasa Duch.), nho không hạt (Vitis vitifera), khoai mỡ (Dioscorea alata), khoai lang (Ipomoea batatas), hoa đồng tiền (Gerbera jamesonii), sa-lem (Limonium sinuatum), lan Dendrobium Burana White, và một số cây thảo dược. Các loại cây này đều đã được chứng minh có khả năng tăng trưởng tốt hơn trên môi trường nuôi cấy không đường, không vitamin trong giai đọan in vitro thông qua phương pháp nuôi cấy trao đổi khí tự nhiên (không khí trao đổi bằng cách khuếch tán qua màng thoáng khí millipore hay màng bằng giấy gắn trên nắp/thành hộp chứa cây) hay bơm khí trực tiếp (không khí được đưa vào hộp nuôi cấy có thể tích lớn nhờ máy bơm khí hay máy nén khí). Sự tăng trưởng (dựa trên chỉ tiêu trọng lượng của cây in vitro gia tăng theo sự gia tăng cường độ ánh sáng, thời gian chiếu sáng, nồng độ CO2 cũng như sự thay đổi giá thể đặc chắc bằng giá thể thoáng khí trong hộp/bình nuôi cây do hoạt động của bộ máy quang hợp được thúc đẩy. https://vigen.vn/ Điều này đã khiến cây in vitro qua nuôi cấy quang tự dưỡng có chất lượng tốt hơn khi nuôi cấy theo kiểu truyền thống (trên môi trường có đường và vitamin), dẫn đến tỷ lệ sống cao hơn khi được đưa ra vườn ươm.